Domaćinstva na Zapadnom Balkanu i u Evropskoj uniji imaju približnu potrošnju električne energije po glavi stanovnika, ali privrede zemalja Zapadnog Balkana su manje energetski efikasne od EU zbog potrošnje dvije trećine više električne energije za svaku jedinicu proizvedenog BDP-a.
Za proizvodnju ekvivalentne količine bruto domaćeg proizvoda, zemljama Zapadnog Balkana potrebno je oko 50 procenata više energije u poređenju sa zemljama EU.
Balkanske zemlje se uglavnom oslanjaju na fosilna goriva i naftu za proizvodnju električne energije, što ih čini energetski intenzivnijim. Iako je proizvodnja električne energije iz obnovljivih izvora uporediva ili veća nego u 27 zemalja EU, gasna i nuklearna energija se mnogo manje koriste u zemljama Zapadnog Balkana – devet procenata u poređenju sa 36 procenata. Kapaciteti obnovljivih izvora energije u posljednjih šest godina rastu skoro tri puta sporije nego u EU.
Ove zaključke donosi analiza koju je sproveo Centar za visoke ekonomske studije (CEVES) o potencijalima za osiguranje energetske sigurnosti u zemljama Zapadnog Balkana putem promocije prozjumerskog tržišta.
Studiju su izradili Lazar Ivanović i Pavle Medić, uz podršku regionalnog projekta “SMART Balkans – Civil Society for Shared Society in the Western Balkans” koji implementiraju Centar za promociju civilnog društva (CPCD), Center for Research and Policy Making (CRPM) i Institut za demokratiju i posredovanje (IDM) uz finansijsku podršku norveškog Ministarstva spoljnih poslova, navodi Biznis.rs.
Na pitanje zašto je Zapadni Balkan energetski manje efikasan od EU, Lazar Ivanović navodi da su prema posljednjim podacima Eurostata za 2022. godinu privrede Zapadnog Balkana u prosjeku energetski 56 procenata manje efikasne od privreda EU.
“Energetska intenzivnost balkanskih privreda, izražena kao ukupna raspoloživa energija podijeljena sa BDP-om (prilagođenom za kupovnu moć – PPS), od 2017. godine je opala za 20 procenata, ali je EU uspjela da postigne još veće smanjenje (za 25 procenata). Glavni razlog veće energetske intenzivnosti u zemljama Zapadnog Balkana jeste kombinacija niskih cijena struje i nedovoljnih investicija u energetsku efikasnost tokom više decenija”, ističe Ivanović.
U analizi se također ističu velike razlike u energetskoj efikasnosti među zemljama Zapadnog Balkana, gdje albanska privreda ima nižu energetsku intenzivnost od prosjeka EU, dok je bosanska privreda gotovo duplo manje energetski efikasna, a Srbija malo bolja od Bosne. Razlog za manju energetsku intenzivnost Albanije leži u proizvodnji struje iz hidroenergije i u dominantnim sektorima usluga i poljoprivrede koji imaju nisku energetsku intenzivnost u poređenju sa industrijskim sektorom.
Veliki potencijal za solarnu energiju u Srbiji
U fokusu analize CEVES-a je Srbija kao studija slučaja, koja istražuje potencijal i izazove u integraciji prozjumera u energetsko tržište. Cilj je olakšati usvajanje obnovljivih izvora energije, promovisati energetsku efikasnost i unaprijediti efikasnost mreže, fleksibilnost i otpornost.
Analiza pokazuje da bi solarni potencijal Srbije mogao pokriti skoro 80 procenata trenutne proizvodnje električne energije, ali uprkos potencijalu, razvoj tržišta prozjumera u Srbiji zaostaje za zemljama poput Albanije, Sjeverne Makedonije i Crne Gore.
“Srbija, zahvaljujući geografskom položaju i klimatskim uslovima, ima veliki potencijal za proizvodnju solarne energije. Prema jednoj studiji iz 2022. godine, procijenjeni potencijal za proizvodnju solarne energije u Srbiji iznosi oko 30,5 TWh godišnje, što je skoro 80 procenata trenutne proizvodnje električne energije. Takođe, prema Ministarstvu za rudarstvo i energetiku, instaliranje solarnih panela na deset procenata krovne površine u Srbiji bi stvorilo kapacitete od šest gigavata, što je 1,8 puta više od trenutnih elektroenergetskih kapaciteta iz obnovljivih izvora”, objašnjava Lazar Ivanović.
Međutim, tržište prozjumera u Srbiji se razvija veoma sporim tempom. Od stupanja na snagu novog Zakona o obnovljivim izvorima energije 2021. godine do kraja maja 2023, registrovano je svega 2.300 domaćinstava i tri stambene zajednice sa ukupnom instalisanim kapacitetom od manje od 19 MW solarnih panela.
“Kada se tome dodaju industrijski prozjumeri, ukupno je oko 3.000 prozjumera u Srbiji sa manje od 52 MW kapaciteta za proizvodnju električne energije. S druge strane, i manje zemlje poput Albanije i Sjeverne Makedonije već su imale značajno veće kapacitete u prvoj polovini 2023. godine. Potrebno je uložiti dodatne napore kako bi se poboljšala situacija”, ističe Ivanović.
Studija CEVES-a identifikuje izazove i prepreke koje sputavaju rast tržišta domaćinstava-prozjumera u Srbiji i predlaže konkretne preporuke za poboljšanje stanja.
Analitičari CEVES-a smatraju da je ključno informisati potencijalne prozjumere o procesu sticanja statusa prozjumera uz podršku državnih energetskih kompanija, uspostaviti šemu sertifikacije za instalatere solarnih panela i objaviti listu sertifikovanih instalatera.
Izvor: ( investitor.me / ffmo.ba )